در دهههای اخیر، با افزایش آگاهی عمومی نسبت به معضلات مصرف قند و شکر بالا و شیوع بیماریهایی نظیر دیابت و چاقی، تقاضا برای محصولات غذایی کم کالری یا بدون قند به شکل چشمگیری افزایش یافته است.
این تغییر در الگوی مصرف، اهمیت شیرینکنندههای رژیمی و کم کالری را به عنوان جایگزینهایی قدرتمند برای شکر سنتی، در خط مقدم نوآوریهای صنعت غذا قرار داده است. این مواد افزودنی، که میتوانند از منابع طبیعی (مانند استویا) یا با سنتز شیمیایی (مانند آسپارتام) تولید شوند،
نه تنها امکان تولید محصولات جذاب و خوشطعم را بدون افزودن کالری فراهم میکنند، بلکه برای حفظ سلامت عمومی نیز حیاتی هستند. شناخت دقیق انواع شیرینکنندههای مجاز، خواص فیزیکی و شیمیایی آنها، و دوز مصرفی مناسب، برای هر تولیدکننده مواد غذایی یک ضرورت مطلق است. در این مقاله، ما به بررسی جامع دستهبندیها، ویژگیها و کاربردهای اصلی این ترکیبات میپردازیم.
شیرین کننده های رژیمی که به عنوان شیرین کنندههای جایگزین، شیرین کنندههای غیر مغذی، شیرین کنندههای جایگزین شکر نیز شناخته میشوند در غذاها و نوشیدنیها به جای شکر (ساکارز) برای ایجاد شیرینی بدون افزایش کالری استفاده میشوند.
در میان این مواد غذایی مصنوعی شیرین کنندههای حجیم جایگزین قند در مواد غذایی به خصوص شیرینی جات و آدامس میشوند که آنها را با برچسب سوربیتول، مانیتول و زایلیتول میشناسیم. این نوع شیرین کننده های رژیمی میتوانند عوارض جانبی گوارشی ایجاد کنند و باید با احتیاط در مقادیر کم مصرف شوند.
اما شیرین کننده های رژیمی چندین برابر شیرینتر از شکر هستند و کالری ندارند که با برچسب آس سولفام، آسپارتام، نئوتام، ساخارین، استویا و سوکرالوز که چندین برابر شیرینتر از شکر معمولی هستند روی محصولات دیده میشوند.
این نوع شیرین کننده های رژیمی برای ایجاد شیرینی در غذاهایی مانند ماست و نوشیدنیهای رژیمی بدون قند استفاده میشود.
بد نیست بدانید که شیرین کنندههای کم کالری فواید روانی و فیزیولوژیکی بسیاری برای مصرف کنندگان دارند، به طوری که متخصصان بهداشت و تغذیه معتقدند شیرین کنندههای کم کالری برای اهداف زیر موثر هستند:
شیرین کننده های رژیمی برای افراد راهی برای لذت بردن از غذاها و نوشیدنیهای خوش طعم و بدون کالری است. تحقیقات نشان میدهد که مصرفکنندگان غذاها و نوشیدنیهای کم کالری و بدون قند، مصرف این محصولات را به عنوان یک نوع سبک زندگی سالم تلقی میکنند.
به عبارت دیگر مصرف کنندگان محصولات کم کالری رژیم به معنای واقعی کلمه رژیم ندارند و برای آنها آگاهی از کالری به معنای تعهد به کنترل وزن یا کاهش وزن نیست. آنها بر این باورند که استفاده از محصولات کم کالری به عنوان بخشی از یک سبک زندگی سالم است.
برای بسیاری از آنها شیرین کننده های رژیمی وسیلهای برای کنترل کالری دریافتی هستند که امکان مصرف غذاها و نوشیدنیهای کم کالری را به جای همتایان با کالری بالاتر خود فراهم میکنند.
به عنوان بخشی از یک برنامه معقول کنترل وزن، شیرین کننده های رژیمی میتوانند به مصرف کنندگان کمک کنند تا کالری دریافتی خود را کاهش دهند و در نتیجه به کاهش وزن دست یابند.
اما در مورد شیرین کنندههای کم کالری و نقش آنها در کنترل وزن، توجه به این نکته مهم است که این شیرین کنندهها داروهایی نیستند که برای کاهش وزن طراحی شده باشند و هیچ ادعایی برای کاهش وزن در تبلیغات این محصولات وجود ندارد
انواع شیرین کنندههای مصنوعی
سازمان غذا و دارو (FDA) تا به امروز هشت شیرین کننده های رژیمی را تایید کرده است که عبارتند از:
– آسه سولفام پتاسیم همراه با سایر شیرین کنندههای مصنوعی استفاده میشود و ممکن است در نوشابههای بدون قند یافت شود.
– آسپارتام در طیف گستردهای از غذاها، نوشیدنیها، آب نباتها و همچنین ویتامینها و ملینها یافت میشود. آسپارتام دارای طعمی ۲۰۰ برابر شیرینتر از شکر است. این نوع شیرین کننده رژیمی نباید توسط افراد مبتلا به فنیل کتونوری (PKU) که یک اختلال ژنتیکی نادر است، مصرف شود.
– نئوتام ۷۰۰۰ تا ۱۳۰۰۰ برابر شیرینتر از شکر است. این شیرینی که در غذاها و نوشیدنیها یافت میشود، اما به اندازه سایر شیرین کنندههای کم کالری رایج نیست.
– ساخارین در سال ۱۸۷۹ کشف شد و مدت کوتاهی پس از کشف آن تجاری شد. ساخارین ۲۰۰ تا ۷۰۰ برابر شیرینتر از شکر است.
– سوکرالوز به دلیل تطبیقپذیری شناخته شده است و میتواند جایگزین شکر در محصولات پخته شده شود و در غذاهای فرآوری شده و نوشیدنیهای پخته شده و همچنین میوههای کنسرو شده و محصولات لبنی یافت میشود. شیرینی این نوع شیرین کننده رژیمی ۶۰۰ برابر بیشتر از شکر است. .
– استویا یک شیرین کننده غیر مغذی و تقریباً بدون کالری است که از برگهای گیاه استویا گرفته میشود و ۲۰۰ تا ۳۰۰ برابر شیرینتر از شکر است. استویا در انواع غذاها و نوشیدنیها یافت میشود.
– Luo han guo یا عصاره میوه راهب یک شیرین کننده غیر مغذی است. این شیرین کننده کالری ندارد و ۱۰ تا ۲۵۰ برابر شیرینتر از شکر است و اغلب با سایر شیرین کنندههای غیر مغذی مانند استویا ترکیب میشود.
– Advantame جدیدترین شیرین کننده غیر مغذی است که توسط FDA در سال ۲۰۱۴ تایید شده است. این شیرین کننده ۲۰۰۰۰ برابر شیرینتر از شکر است و به طور مرتب استفاده نمیشود و برخلاف آسپارتام، برای افراد مبتلا به فنیل کتونوری بیخطر است.
اثرات شیرین کننده های رژیمی
در حالی که شیرین کننده های رژیمی به ما این امکان را میدهند که کالری دریافتی از رژیم غذایی خود را در عین لذت بردن از طعم شیرین کاهش دهیم، اما افراط در غذاها و نوشیدنیهای شیرین را نیز آسان میکنند.
طبق تحقیقات به دست آمده جایگزینی شکر با شیرین کنندههای مصنوعی برای مبارزه با چاقی، سندرم متابولیک و دیابت و کاهش خطر بیماری قلبی تایید شده است، اما توصیه میشود مصرف کنندگان در مصرف آنها احتیاط کنید و همچنان بر مصرف کالری خود نظارت کنید.
جمع بندی
در این مطلب به انواع شیرین کننده های رژیمی و مزیت استفاده آنها و همچنین حقایقی که باید درباره آنها بدانید اشاره کردیم. اگر به دنبال کاهش وزن هستید باید بدانید که تنها با استفاده از مواد غذایی دارای شیرین کننده های رژیمی نمیتوانید به مقصود خود دست پیدا کنید و همانطور که اشاره شد این نوع محصولات گرچه تایید شده از طرف سازمان غذا و دارو هستند، اما استفاده بیرویه از آنها میتواند مشکلات بسیاری را ایجاد کند. بنابراین بهتر است قبل از استفاده از این دست محصولات با مشاورین تغذیه و سلامت مشورت کنید.
امتیاز به این مطلب
سوالات متداول
شیرینکنندههای رژیمی یا کم کالری چه نقشی در صنایع غذایی ایفا میکنند؟
نقش اصلی این مواد، جایگزینی شکر و کاهش محتوای کالری محصولات است. این شیرینکنندهها معمولاً دهها تا صدها برابر شیرینتر از شکر هستند، بنابراین مقدار بسیار کمی از آنها برای شیرین کردن حجم زیادی از محصول (مانند نوشابه یا دسر) کافی است.
شیرینکنندههای کم کالری به چند دسته اصلی تقسیم میشوند؟
این شیرینکنندهها معمولاً به دو گروه اصلی تقسیم میشوند: شیرینکنندههای مصنوعی: ترکیباتی شیمیایی مانند آسپارتام، سوکرالوز و ساخارین که در آزمایشگاه تولید میشوند. شیرینکنندههای طبیعی با کالری صفر: مانند استویا (Stevia) که از گیاه استویا استخراج میشود.
آسپارتام، سوکرالوز و ساخارین چه تفاوتهایی از نظر شیرینی و پایداری دارند؟
آسپارتام: ۲۰۰ برابر شکر شیرین است اما به حرارت بالا حساس است و معمولاً در محصولاتی که نیاز به پخت و پز ندارند استفاده میشود. سوکرالوز: ۶۰۰ برابر شکر شیرین است و به حرارت مقاوم است؛ بنابراین در انواع محصولات غذایی پخته شده و نوشیدنیها کاربرد دارد. ساخارین: قدیمیترین شیرینکننده مصنوعی است و طعم پسمانده فلزی ضعیفی دارد.
استویا به عنوان یک شیرینکننده طبیعی چه مزایایی نسبت به نمونههای مصنوعی دارد؟
استویا از برگ گیاه استویا استخراج میشود و به عنوان یک شیرینکننده طبیعی با کالری صفر شناخته میشود. مزیت اصلی آن، طبیعی بودن منشأ و طعم بسیار شیرین (تا ۳۰۰ برابر شکر) بدون تأثیر بر سطح قند خون است که آن را به انتخابی محبوب در بین مصرفکنندگان تبدیل کرده است.
مهمترین ضابطه ایمنی برای استفاده از شیرینکنندههای رژیمی در صنعت غذا چیست؟
مهمترین ضابطه، رعایت حد مجاز مصرف روزانه (ADI - Acceptable Daily Intake) است. نهادهای بهداشتی مانند $\text{FDA}$ و سازمان بهداشت جهانی، حداکثر مقداری که مصرف روزانه آن در طول عمر برای انسان ایمن است را برای هر شیرینکننده تعیین میکنند و تولیدکنندگان موظف به رعایت آن هستند.